İsmin Halleri

1-Yalın hal: Hiç ek almayan ya da durum eklerinden hiçbirini almamış kelimelerdir. Durum ekleri dışındaki ekleri alabilen kelimelerdir. Bu özelliği taşıyan kelimeler aynı zamanda yalın
halde olar kelimelerdir.

Okul, evler, bahçemiz, kitaplar, tepe, orman...
Yalın haldeki bu kelimeler cümlenin öznesi veya belirtisiz nesnesi olurlar.
Çocuk sabahları süt içer. (Çocuk özne, süt belirtisiz nesnedir.)

2-Belirtme hali (-i):
İsimlerin -i eki almış biçimleridir. Bu kelimeler cümlede ise belirtili
nesne görevinde olurlar. "Neyi, kimi?" sorularına cevap verirler.
Öğrenciler kitapları sınıflara taşıdılar. (Neyi?)
Dün öğretmenimi Kızılay'da gördüm. (Kimi?)

Not: İyelik eki -i ile hal eki -i karıştırılmaktadır.
Evi gerçekten çok güzelmiş. (iyelik eki)
Evi çok iyi temizlemişlerdir. (hal eki)
Bu ekleri ayırmanın yolu: İlgili kelimenin başına "onun" ya da "onların" kelimeleri getirildiğinde cümleye uyum sağlıyorsa iyelik eki, sağlamıyorsa hal ekidir.

Defteri sınıfta kalmış. (Onun) defteri sınıfta kalmış. (-i iyelik ekedir)
Defteri getirir misin? (Onun) defteri getirir misin? Cümle bozuluyor. Bu durumda hal ekidir.
Bahçeleri çok güzelmiş. (Onların) bahçeleri çok güzelmiş. Uyuyor.
Bahçeleri göremeden geçtik. (Onların) bahçeleri görmeden geçtik. Uymuyor.

3- Yönelme (-e) hali:
Sözcüklerin -e ekini almış halleridir. Bu ek kelimeye yönelme anlamı katar. Bu eki almış kelime "Kime,, Neye, Nereye" sorularının cevabını verir. Ayrıca bunların dışında kelimeye farklı anlamlar da katar.
-e eki ses uyumuna göre -a şeklinde de kullanılabilir.

Eve gidiyorum.Yön anlamı katmıştır.
Bunu arkadaşıma vereceğim. "Kime"nin cevabı olmuştur.
Oturmaya geldik. "Neye"nin cevabıdır.

4-Bulunma (-de) hali: İsimlere gelerek kalma, içinde bulunma, zaman anlamları katar.
"Kimde?" ve "Nerede?" Sorusunun cevabını verir. Bu kelimeler cümlede yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevinde bulunurlar.
Dün köyde düğün vardı.
Kitabım Ali'de kaldı.
Akdeniz'de sıcak saatler yaşandı. (dolaylı tümleç)
İlkbaharda çiçekler açar. (zaman bildirdiğinde zarf tümleci)

5-Ayrılma, çıkış (-den) hali: İsim soylu kelimelere -den eki getirilerek yapılır. Çıkma, ayrılma anlamı verir.
Bu kelimeler "kimden, nereden, neden?" kelimelerine cevap verirler.
Eğer kaynak ilgisi kuruyorsa dolaylı tümleç, neden-sonuç ilgisi kuruyorsa zarf tümleci olurlar.
Evden yeni geliyorlar. (çıkış)
Sinemadan daha çıkmadılar.(çıkış)
Konuyu kitaptan öğrendim. (kaynak)
Çok korktuğundan elindekini düşürmüş. (sebep-sonuç)

Not: -den eki eklendiği kelimeye sıfat özelliği verebilir.
Sudan nedenlerle parayı ödeyemedi. (sıfat)
İçten bir bakış neler yaptırmaz ki. (sıfat)

Yapım eki olarak cümlede görev alabilir.
Ahmet benim candan dostumdur. (yapım eki)
Buraya sıradan insanlar girmeyecekti hani. (yapım eki)

-den eki bir ürünün yapılış maddesini açıklayabilir.
Elbette plastiktendir yapısı.
Kumaştan olsa neyse, petrol ürünlerinden yapılmış.

.................................................. .................................



Yazan Yönetici